کد خبر: 35421 | تاریخ انتشار: ۱۶:۴۲:۱۲ - دوشنبه ۸ خرداد ۱۳۹۶ | ۱ نظر | |

اسدیعقوبی

نیم نگاهی به پنجمین دوره ی انتخابات شورای اسلامی شهر مشکین شهر

مشکین سلام ، اسد یعقوبی:با پایان یافتن پنجمین دوره ی انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا و فروکش نمودن فضای هیجانی، شاید بتوان بدور از آویزه های عاطفی –احساسی و واقع بینانه به تحلیل روند انتخابات شوراهای شهر پرداخت.

شوراهای شهر و روستا از جمله نهادهای مدنی و دموکراتیک هستندکه مشارکت مردم درامور مربوط به خودشان را میسر می سازند. تشکیل شوراها از اصول پیشرفته و معطل مانده ی قانون اساسی بود، که دردولت اصلاحات به اجراگذاشته شد.شورای شهر در ایران به عنوان یک نهاد مدنی-شهری ازسابقه ی دیرینه ای برخورداراست.تشکیل چنین نهادهایی به سالهای آغازین مشروطه و”انجمن بلدیه”بازمی گردد.

بیشتر نظریه پردازان پیشین علوم اجتماعی توسعه دموکراتیک جهان سوم را درگرو گسترش کمی نهادهای مردمی می پنداشتند و معتقد بودندکه این نهادها با تمرکززدایی از قدرت و واگذاری اداره ی امور جامعه به دست مردم، زمینه ساز توسعه سیاسی و گذار دموکراتیک در جهان سوم می شوند (امین ،معینی .توسعه ی سیاسی ومعیارهای انتخاب اعضاء شورای شهر).این الگوی تقلیل گرایانه توسعه سیاسی، بدون توجه به زمینه های فرهنگی وتاریخی دربرخی ازکشورهای این حوزه عملیاتی شده اما میوه تلخ آن هرج ومرج واقتدارگرایی بود. گسترش کمی نهادهای دموکراتیک بدون وجود زمینه های فرهنگی لازم دراین جوامع ؛نه تنها دموکراسی را گسترش نداد بلکه نظام های اقتدارگرا رادر قالب دموکراسی نمایشی نهادینه کرد.براساس پژوهش انجام گرفته در مورد عملکردهای شوراهای شهر متاسفانه شاهد کارنامه ی ناموفق ازشوراها به ویژه درشهرهای کوچک هستیم.ازجمله مطالعه موردی که درشهر آباده با عنوان “بررسی تاثیرعملکرد شوراهای شهر بر اثر بخشی شهرداری ها”توسط پژوهشگران(آذربایجانی،کریم –دریایی،جواد )درخردادماه ۹۵انجام گرفته وهمچنین چندین پژوهش مشابه،نتایج مطلوبی ازعملکرد شوراها بدست نیامده است.اکثر اهالی شهرمورد مطالعه ازعملکرد شهرداری ها درمدت قبل ازبه اجرا شدن قانون شوراها رضایت بیشتری نسبت به دوره ای که شهردارها توسط شوراها انتخاب می شدند،داشتند.درمجموع می توان چنین نتیجه گیری کرد که شوراها درارتباط با وظایف خویش چندان موفق یا موثر نبوده اند.شوراها نهادهای دموکراتیک ومردمی برای حرکت بسوی تشکیل یک جامعه مردم سالارهستند .در واقع شوراها نهادهایی برای پایه گذاری یک ساختاردموکراتیک و پاسخ گو کردن ارکان قدرت هستند.اما این ساختاردموکراتیک آن گونه که مورد انتظاراست، شکل نگرفته است.مهمترین نکته ای که شاید به آن اشاره نشده است این است که “برای ایجاد یک جامعه ی دموکراتیک همان قدر که وجود ساختاری دموکراتیک تعیین کننده است، اهمیت وجود شهروندان دموکرات منش که  فرهنگ تساهل ،تسامح ،دگر پذیری و تحمل عقاید دیگران رادر درون خود نهادینه کرده باشند، نیزاحساس  می شود.”به عبارت دیگر وقتی افراد آموزش ندیده، غیر فرهیخته ومستبد درساختاری دموکراتیک قرارمی گیرند، به علت غلبه “نرم ها وهنجارها”که الگوی مستبدانه دارند ساختار دموکراتیک را نیزتحت تاثیرقرارداده وحتی می توانندآن را به “ضد خود”تبدیل کند!اشتباه خیلی ها آن است که تصورمی کنند برای ساختن یک جامعه ی دموکراتیک ابتدا باید «ساختار» تغییر کند.ساختار دموکراتیک درغیاب شهروندان آزاد ،پرسش گر ،ومنتقد عملا خنثی وبی اثرشده وبه محلی برای رانت خواری ،فسادجمعی و…تبدیل می شود.(پورسلیمان؛علی ،صدای معلم)

دانشوران علوم سیاسی واجتماعی با مشاهده ی این تجربه ناموفق وپژوهش های عمیق اجتماعی در جوامع جهان سومی دریافتند که فرهنگ سنتی ،مانع اصلی ناکارآمدی نهادهای دموکراتیک و توسعه سیاسی در این بخش از جهان است. ازآن پس بود که مطالعات فرهنگی وفرهنگ سیاسی در کانون توجه بسیاری از نظریه پردازان قرارگرفت وآموزش سیاسی شهروندان برنهادسازی دموکراتیک تقدم یافت.ماحصل چنین روندی طرح این اندیشه بود، “نظام دموکراسی برآمده از شهروندان مدرن است “.فرهنگ سنتی وعشیره ای جامعه ایران، شوراهای شهر وروستاهاازمحتوی دموکراتیک آن خالی کرده است، به گونه ای که بسیاری ازپژوهشگران ،فرهنگ را مهمترین عامل نا کارآمدی این نهادهای شهری قلمداد کرده اند.(معین امین ،توسعه سیاسی ومعیارهای انتخاب اعضای شوراهای شهر )

درباره ی اهمیت نقش فرهنگ در روند اصلاحی هرجامعه ،مصطفی ملکیان به نقل از تامس نیگل چنین می نویسد:نیگل با دفاع ازاصالت فرهنگ ؛منتقد اصالت سیاست یا سیاست زدگی است.اومعتقد است که بزرگترین مشکل ؛یا یگانه مشکل یا علت العلل مشکلات یک جامعه فرهنگ آن جامعه است.سوسیالیست ها معتقدند بزرگترین مشکل یک جامعه یا یگانه مشکل یک جامعه یا علت العلل مشکلات یک جامعه مناسبات اقتصادی حاکم برآن جامعه است.لیبرال ها هم معتقدند که قدرت سیاسی بزرگترین مشکل یک جامعه یا یگانه مشکل یک جامعه است.اما کسی مثل نیگل (که به اصالت فرهنگ قائل است)اعتقاد دارد،آن چیزی که بزرگترین مشکل یا یگانه مشکل یک جامعه یا علت العلل مشکلات یک جامعه است ،باورها ،احساسات ،عواطف ،هیجانات وخواسته های خودشهروندان آن جامعه است واگر شهروندان جامعه در باورهای خود،دراحساسات ،عواطف ،هیجانات وخواسته های خود بازنگری کنند،آن وقت درهمه ی نهادهای اجتماعی شان بازنگری خواهد شد و روبه صلاح خواهند رفت.چه نهاد خانواده ،چه نهاد اقتصاد ،چه نهاد سیاست، چه نهاد تعلیم وتربیت ،چه نهاد علم وفن وهنر،چه نهاد حقوق، چه نهاد اخلاقی،چه نهاد دین ومذهب.در همه ی این نهادها اگر فسادی است میوه هایی هستند که بردرخت فرهنگ جامعه روییده اند.نیگل در واقع دررده ی متفکرانی است که براصالت فرهنگ قائل هستند.

چه بسیارکشورهای پادشاهی که به شیوه ی دموکراتیک ومردم سالاراداره می شوند.(سوئد،بریتانیا،ژاپن) وچه بسیارجمهوری هایی که جزوکشورهای دیکتاتوری واستبدادی به شمار می آیند.(عراق صدام،کره ی شمالی ،ترکمنستان)

ازمجموع گفته های مزبورچنین برمی آید که توجه تک بعدی ساختارگرایانه وفرهنگ گرایانه به تنهایی منتج به نتیجه ی مطلوب نخواهد شد وبرای نیل به جامعه مدنی ومردم سالارتوجه توامان به ساختار،آموزش افراد وفرهنگ جامعه می تواند جامعه را درروند دموکراتیزاسیون ومدرنیزاسیون یاری دهد.

جمعیت مرکزشهرستان مشکین شهرطبق آخرین سرشماری حدود ۶۸۰۰۰نفراست.حدود ۵۰۰۰۰نفر از این تعداد واجد شرایط شرکت درانتخابات اخیر بود.براساس آخرین نتایج انتخابات شوراهای شهرکه توسط فرمانداری درسطح شهر پخش شده است،تعداد ۳۹۹۱۱برگ رأی در ۴۳ صندوق رأی شهر ریخته شده است.بدین ترتیب میزان مشارکت مردم در انتخابات اخیر شورا ها حدود ۸۰درصد بوده است.همچنین با در نظر گرفتن تعدادکل آراء کاندیداها شورای شهر که عدد ۱۷۲۲۶۶رأی است، میانگین تعداد نفرات نوشته شده درهربرگ رأی مأخوذه از کل ۷ نفرحدود ۴/۳نفراست.

 بدین ترتیب سؤال اصلی این نوشتاراین است که چه میزان ازآراء ریخته شده در صندوق های رأی گیری ازعقلانیت فرهنگی برخورداراست؟دربررسی نتایج انتخابات اخیرشوراها درمشکین شهرشاخص های انتخاب کنندگان را به دوبخش اصلی،معیارهای«سنتی،عاطفی » ومعیارهای«مدرن ،عقلانی»می توان تقسیم بندی کرد.البته تعیین شاخص ها و وزن هریک از این معیارها،نیاز به متدولوژی علمی و نظر سنجی های دقیق ومعتبری دارد، که درحال حاضراینگونه ابزارها درشهرما ویا شاید درکشورما با محدودیت هایی مواجه است.

 و نمی توان با دقت علمی بالا،خطای کمتر و با استفاده از تجزیه تحلیل های آماری نتایج نظرسنجی ها وتبدیل معیارهای کیفی به معیارهای کمی به نتیجه دقیق علمی رسید.ولی مشاهدات میدانی،همچنین سخنرانی ها، برنامه هاو… تا حدودی شاخص های انتخاب کنندگان وانتخاب شوندگان رانمایان می کند.ازجمله شاخص های سنتی وعاطفی می توان به موار زیر اشاره نمود.

-شاخص خویشاوندی، رابطه های عاطفی وهم محلی بین کاندیداها وانتخاب کنندگان:

شاید وزن این معیاربیشترازهمه ی معیارها درآراء شهروندان درتعیین اعضاء شوراها نقش داشته باشد.تاثیراین معیاررا می توان در سبد آراء کلیه کاندیداها به نسبت های مختلف مشاهده کرد،دراین شیوه رأی دادن،انتخاب کاندیداها براساس نسبت نزدیکی و خویشاوندی،هم محلی بودن و روابط شخصی دوستانه،نیزازحس ترحم،حس انسان دوستی وسایر فاکتورهای عاطفی انجام می گیرد.شهروندان معمولاًدر این شاخص بدون توجه به منافع عمومی شهر، آینده ی شهر،وکارایی شوراها براساس احساسات وعواطف خودعمل می کنندواین خصلت یکی از ویژگی های مهم جامعه سنتی و پیشامدرن محسوب می شود که هنوز هم متاسفانه سهم تعیین کننده ای درنتایج انتخابات بازی می کنند.شاید یکی ازدلایل اقبال شهروندان به این شیوه، پاسخگویی این شیوه درترفیع نیازهای شهروندان درادارات، ارگانهای دیگر و شهرداری ها، همچنین قانون گریزی ومحوریت منافع شخصی در برخی تشکیلات عمومی، باشد.

-شاخص موقعیت های شغلی واجتماعی کاندیداها:

درشهرهای کوچکی همانند مشکین شهریکی ازفاکتورهایی که انتخاب کنندگان براساس آن عامل، کاندیدای خویش راانتخاب می کنند،موقعیت شغلی واجتماعی کاندیداها است. نامزدهایی که درموقعیت شغلی خویش توانسته اند بیشترین تعداد افراد جامعه را ازقِبل خدمات ارائه داده، منتفع نمایند، بیشترین رأی را از این محل نصیب خویش می کنند.دربین کاندیداهای انتخاب شده ی این دوره چندین نفر توانسته اند از موقعیت های شغلی خویش بهره برداری کرده وبه نتیجه ی دلخواه دست یابند.متاسفانه این شاخص هم نشان دهنده ی محوریت روابط فردی نسبت به محوریت قانون وآیین نامه ها درادارات وشرکتهای دولتی است.

شاخص روستایی-شهری :

شاید از پیش پا افتاده ترین ومبتذل ترین شاخص ها درانتخاب کاندیداهابرای شورای شهر درمشکین شهراین معیارباشد.درطول سالیان متمادی به هردلیلی که ازعهده ی این نوشته خارج است، شکافی کذایی بین ساکنین شهرایجاد شده است که هیچ مبناء عقلی ،فرهنگی ،اقتصادی ،مذهبی ،قومی و…ندارد.متاسفانه هنوز هم نقش این معیاردرانتخاب کاندیداها تعیین کننده است.دراین دوره ازانتخابات شوراها خوشبختانه سه نفراز کاندیدها حمیدزاده-عطایی-زحمت دوست،با برهم زدن این تقسیم بندی وارائه ی لیست مشترک توانستند روشی مترقی تر از خودشان درانتخابات به نمایش بگذارند و تا حدودی نیز توانستند مرزدروغین روستایی –شهری رابرهم زده وآراء مشترکی برای هرسه کاندیدا از محل های مختلف شهر بدست آورند.این مورد یکی از نکات مهم در فرهنگ سازی می تواند به حساب آید که امیدواریم در انتخابات آتی شاهد افزایش چنین ائتلاف هایی باشیم.

-شاخص آراء خواهشی وخریداری شده:

ازدیگر روشهای غیرمدنی رایج رأی آوری دراین دوره انتخابات شوراها که متاسفانه نقش پررنگ تری هم داشت، وجود افرادی ازطرف کاندیداها دراطراف محل حوزه های رأی گیری برای خواهش کردن ویا حتی خریدن آراءافرادی که به قصد رأی دادن به محل حوزه ها مراجعه می کردند، بود.اتخاذ چنین روشی به ویژه ازطرف کاندیداهایی که داعیه جامعه ی مدنی ،اصلاحات وحقوق شهروندی داشتند ناامید کننده بود.

-شاخص آراء واریزی ازسایر حوزه های انتخابی:

یکی دیگراز روشهای غیراخلاقی و غیرمدنی دراین انتخابات، آوردن افرادی ازسایرحوزه های انتخابی (روستاهای اطراف) جهت دادن رأی به کاندیداهای مورد نظر شهر بود.دراین شیوه ی رأی دادن،علاوه برآنکه رأی دهنده حق انتخاب خویش وتاثیرگذاری درسرنوشت محل زندگی خویش را نادیده می گیرد، درحق انتخاب سایرافراد درحوزه های دیگر نیزمرتکب دخالت نامشروع ،غیراخلاقی وغیرعقلانی نیزمی شود.

شاخص های «مدرن،مدنی،عقلانی»

– شاخص ویژگی های فردی،شخصیت اجتماعی و پیشینه ی کاندیداها:

یکی ازمعیارهای مهم درانتخاب کاندیداها به ویژه در شهرهای کوچک که انتخاب کنندگان معمولاٌ ازویژگی های فردی ،پیشینه اجتماعی وفردی کاندیداها آگاهی دارند،به شمارمی آید .این مورد در نبود احزاب و تشکیلات، شاید یکی ازمعقول ترین شاخص ها جهت انتخاب کاندیداها به ویژه درشهرهای کوچک باشد.طبیعی است که کاندیداهایی که در زندگی شخصی ،نقش اجتماعی ،ودغدغه های شهروندی،بیشتر به منافع عمومی و وظایف شهروندی توجه می کنند، درانتخاب شهروندان برای عضویت درشوراها با اقبال بیشتری روبه روشوند.

– شاخص احزاب ،جناح ها وآراء گروهی:

نقش احزاب درجوامع مردم سالاربرکسی پوشیده نیست.بدون شک،فلسفه ی وجودی مردم سالاری به وجود احزاب سیاسی ونهادهای مدنی متکی است.انتخابات به عنوان یکی از نمادهای دموکراسی درنبوداحزاب ،جریان ها وگروههای سیاسی ازکیفیت مطلوب فاصله می گیرد.درجامعه شناسی سیاسی ،یکی از کارکردهای احزاب و تشکل ها انتخاباتی است به این معنی که این تشکل ها ،اوضاع انتخابات را تحلیل ،کاندیداهای مناسب را معرفی و به مردم اطلاع رسانی می کنند.احزاب وجریان های سیاسی می توانند چشم اندازهای مطلوب را ترسیم کرده، کاستی ها ونارسایی های وضع موجود را تبیین و راهبردها رابرای اداره ی امور نشان دهند.درانتخابات اخیرشورای شهر مشکین شهر،میانگین تعداد آراء ریخته شده به صندوق های رأی ۴/۳نفربود. درحالی که هرانتخاب کننده می توانست ۷نفررابرای عضویت شورای شهرانتخاب کند.این میانگین(۴/۳) نشان می دهد که خیلی ازرأی دهندگان به شکل تک رأی درانتخابات شرکت نموده اند.وما همچنان فاصله ی زیادی ازآراء گروهی–تشکیلاتی ومدنی داریم.متاسفانه درفقدان احزاب سیاسی فعال،تشکلهای مدنی ونهادهای مردم نهاد رسمی وفعال ،حتی طرفداران ومدعیان جناحهای سیاسی اصلاح طلب واصول گراها هم نتوانستند نقش مدنی خویش رادرارائه ی لیستی جهت معرفی به مردم ایفا نمایند.البته عملکرد برخی ازگروهای مردم نهادکه درفضای مجازی فعال هستند ولیستی ازکاندیداها را به مردم معرفی نمودند قابل تقدیراست.اما ازبین خود نامزدهای انتخابات غیرازسه گانه ی حمیدزاده-عطایی –زحمت دوست،تقریباهیچ ازیک ازکاندیداها نتوانستد ازآراء گروهی وشبه ائتلافی استفاده کنند.

– شاخص برنامه ی کاندیداها:

اهمیت برنامه ،برنامه ریزی ونگاه برنامه محور درامورشهری وشهرداری برهمگان روشن است. درانتخابات اخیر اکثرکاندیداها نتوانستند برنامه مدون و از پیش تعیین شده ای را ارائه دهند.برنامه ای که نشان دهد، کاندیدای مورد نظر از زمانهای پیش، درامورات شهری وشهرداری مشکین شهرمطالعات لازم را انجام داده است .آنچه که ازطرف کاندیداها به عنوان برنامه ارائه می شد غالبا لیست مسائل ومشکلات قابل ملموس برای هرشهروند بود. ویا آرزونامه هایی بود که بعنوان برنامه، بدون ارائه ی زمینه های فرهنگی ،مالی ،اجتماعی ،اقتصادی وبروکراتیک مطرح می شد.تقریباًهیچ یک ازکاندیداها راهکارهای درآمدزایی پایدار وهمچنین آسیب شناسی وضع موجود شهرداری وروشهای حل معضلات مربوطه را تبیین ننمودند.اکثراًکاندیداها با ترسیم مبهم وکلی ازامورات شهری وشهرداری فقط اقدام به برجسته نمودن کاستی ها و نارسایی های موجود بدون ارائه ی راه حل های عملی بسنده می کردند. دراکثربرنامه ها تقریباًجای مستندات آماری –مالی وتوجیهات اقتصادی ،اجتماعی ،وفرهنگی خالی بود .تنها کاندیدایی که دراین مورد نسبتاًمی توانست حرفی برای گفتن داشته باشد خانم زایدی بود.

البته موارد زیادی که دراین نوشته بدان اشاره نشده است را می توان به شاخص های مزبوراضافه کرد.درپایان همچنان که قبلاًتوضیح دادیم، تعیین وزن هریک ازشاخص های یادشده درمیزان آراءهریک ازکاندیداها،نیاز به سازوکارهای ویژه پژوهش های اجتماعی  معتبری داردکه می تواند موضوع پژوهشی جداازاین نوشته باشد.فقط یادآوری می شود که هرنسبتی ازمیزان آراءشهروندان که درسبد کاندیداها با استفاده ازروشهای مدرن ،مدنی وباعقلانیت فرهنگی ریخته شده باشد به همان نسبت می تواند جامعه وشهر را در پروسه ی دموکراتیزاسیون ومدرنیزاسیون یاری دهد.و بدنبال آن شورای انتخابی می تواند کارایی و عملکرد بهتری از خود به نمایش درآورد.درغیراین صورت کاندیداهایی که باروش های غیرمدنی،آراء عاطفی و سنتی به عضویت شورای شهردرمی آیند، طبیعی است که بایستی بعدازانتخاب شدن پاسخگوی آراء خویشاوندان،آشنایان و…که درتضاد با منافع عمومی شهراست، باشند. بدین ترتیب شورای شهر از فلسفه ی وجودی خویش خالی گشته وبه ضد خود تبدیل می شود.

شاید دلیل اصلی مبادرت به هراقدامی جهت رأی آوری، نتیجه ی تفکر “نتیجه گرایی”سریع وفوری که خود نیز نتیجه ی نگاه« پروژه انگاری» به پروسه دموکراتیزاسیون و مدرنیزاسیون باشد.صرف نتیجه گرایی وراهیابی به کرسی های شورای اسلامی شهربه هرطریق ممکن، نه تنها ما رادرروند دموکراتیزاسیون یاری نمی دهد بلکه باعث ناکارآمدی شوراها،دلسردی رأی دهنده گان ومردم از نهاد شوراها ونا امید شدن ازروند دموکراتیزاسیون جامعه می شود.کاندیداهایی که داعیه خدمت به همشریان را انگیزه ی کاندیداشدن خویش مطرح می کنند، بایستی بدانند که تسخیرکرسی شوراها به هرطریق ممکن وبه هرروش غیرمدنی-مدنی، به تنهایی هیچ کمکی به مردم شهردرایجادجامعه ی مدنی ودموکراتیزاسیون ومدرنیزاسیون جامعه نمی کند.نگارنده معتقد است با به نمایش گذاشتن روشها ی مدرن وباعقلانیت فرهنگی در روندانتخابات، می توان بیشتردرتحقق جامعه مدنی وخدمت به همشریان مفید واقع شد.بنابراین نباید فراموش کرد که کل ساختارشوراهای شهر درجهت تحقق جامعه ی مدنی پایه گذاری شده است.بدیهی است که چنین رویکردی وراهیابی به عضویت شوراهای شهربا روش های غیرمدنی نمی تواند منتج به ایجاد جامعه مدنی ومردم سالارشود.

استفاده از این مطلب با ذکر منبع بلامانع است


۱ ديدگاه مطلب براي " نیم نگاهی به پنجمین دوره ی انتخابات شورای اسلامی شهر مشکین شهر " ارسال شده است.

  1. علی امامعلیزاده میرک گفت:

    مهندس خسته نباشی یاشا

ارسال نظر


آخرین موضوعات