کد خبر: 36218 | تاریخ انتشار: 12:19:18 - شنبه 28 مارس 2020 | ۱ نظر | |

❇️بخشی از مسائل منابع آب مشکین‎شهر از جنبه ظرفیت زیستی


🔸این یادداشت خلاف جهت جریان اصلی فکری و رسانه‎ای در مشکین‌شهر است که در آن محدودیت‎های منابع آب سطحی مشکین‌شهر و آبادی‌های اطراف آن را از جنبه ظرفیت زیستی، به صورت خلاصه مورد بررسی قرار گرفت. بدیهی است که این محدودیت‌ها از دیدگاه منابع آب تجدیدپذیر حوزه آبخیز خیاوچای نوشته شده است و از منظر سایر دیدگاه‎ها قابل بحث و نقد می‎باشد.
۱️⃣مسئله سرشاخه‌های منابع آب: در سال‎های گذشته در حوزه آبخیز خیاوچای، تعداد محدودی استخر آبدرمانی موجود بود. در سال‎های اخیر با توسعه نامتقارن در کنار حجم عظیمی از تخریب در بالادست حوضه که به فرسایش و هدررفت رواناب منجر می‎شود، حدود ۱۰ مجمتع آبدرمانی و گردشگری نیز در حال بهره‌برداری است. آب سرد شیرین تمامی این مجتمع‎ها از طریق لوله از چشمه‎ها و منابع آب سطحی حوضه تامین می‎شود. بخشی از آب برداشتی، به مصرف شرب و فضای سبز می‎رسد و قسمت عمده پس از ترکیب با آبگرم و استفاده در استخرها با انواع مواد شوینده به صورت فاضلاب در رودخانه‎های جاری، رها می‎شود. اگر چه رودخانه‎ها در شرایط عادی و سیلابی دارای توان خودپالایی است، اما با انباشتگی تدریجی آلاینده‎های آب سطحی (اوتریفیکاسیون) از یک طرف و آلودگی تدریجی آب زیرزمینی در بالادست و طبعات آن در پایین‎دست از طرف دیگر، پیامدهای منفی زیست محیطی آن قابل انتظار است. با صرف نظر از این تبعات، تخصیص منابع آبی در سرشاخه‌ها به سرمایه گذاری‎های عمدتا شخصی، به کمبود آب در پایین‎دست دامن می‌زند.
۲️⃣مسئله اورتوریسم (گردشگری انبوه): گردشگری در کنار مزایای بسیاری که دارد، جنبه‌های تاریک و تبعات منفی نیز دارد که از آن با عنوان اورتوریسم یاد می‎شود. اورتوریسم به معنای ازدحام بیش از حد و مخرب گردشگران در یک زمان و مکان است. با توجه به اقلیم منطقه ما، حضور گسترده گردشگران با فصل کمبود و تنش آبی در اراضی کشاورزی، همزمان است. با صرف نظر از سایر جنبه‎های منفی اورتوریسم، تنها به نمونه‎ای از فشار اورتوریسم بر منابع آبی مشکین‌شهر اشاره می‎شود. بر اساس یک برآورد ساده بر مبنای آمار و اطلاعات، بخش مصرف خانگی (شرب و بهداشت) در مشکین‎شهر به طور متوسط با برداشت ۳۰۰ لیتر بر ثانیه، در حدود ۲۶ هزار متر مکعب در روز و بخش کشاورزی در یک روز تابستانی با برداشت ۵۲۰ لیتر بر ثانیه در خروجی حوضه خیاوچای (دهنه)، حدود ۴۵ هزار متر مکعب از مصرف آب سطحی خیاوچای را به خود اختصاص داده‎اند. سال گذشته بر اساس آمار رسانه‌ای (فرمانداری مشکین‌شهر)، در نیمه نخست سال، بیش از سه‎و‎نیم میلیون گردشگر به شهرستان وارد شده است. با صرف نظر از نیاز آبی افزون بر سرانه گردشگران، بر پایه مصرف سرانه آب در ایران (۱۵۵ لیتر در روز)، این تعداد گردشگر حداقل به حدود ۵۴۳ هزار متر مکعب آب جهت مصارف شرب و بهداشتی نیاز دارد. این مقدار نیاز آبی شرب و بهداشتی گردشگران، معادل ۲۱ روز مصرف آب خانگی شهری یا ۱۲ روز مصرف آب کشاورزی خیاوچای است. بخشی از این نیاز آبی شرب و بهداشتی به جای جیره‌بندی، در بحرانی‎ترین شرایط زراعی، از حقآبه کشاورزی برداشت می‎شود.
یک مقایسه ساده منابع آب ایران با کشور توریستی ترکیه نشان می‎دهد که ایران با ۴۶ میلیارد مترمکعب کل آب قابل تنظیم رودخانه‌های آن (چیت‌چیان وزیر وقت نیرو) در مقایسه با تنها یک سد آتاتورک با حجم مخزن حدود ۴۹ میلیارد متر مکعبی، از توان کمتری برای فائق آمدن بر تبعات اورتوریسم از منظر منابع آبی برخوردار است.

۳️⃣مسئله سوء مدیریت در تخصیص منابع آب سطحی کشاورزی: تخصیص منابع آب سطحی کشاورزی خیاوچای به این صورت است. روستای میرکندی، بالیجا (میرک)، قره‎باغلار، نصیر آباد و قره‎درویش هر کدام ۱ سهم، نهر مشترک پریخان، قورت‌تپه و پادگان ۴ سهم (۲٫۵ سهم پریخان، ۱ سهم قورت‌تپه و ۰٫۵ سهم پادگان) مشکین‌شهر ۴ سهم، جبدرق و ورغول فقط در فصل بهار حق برداشت دارند.
در واقع با وجود تغییر کاربری و محدود شدن اراضی کشاورزی شهری، بخش اعظمی از منابع آبی از جوامعی که به شدت وابسته به فعالیت کشاورزی است، دریغ می‎شود و همچنان حقآبه کشاورزی شهری، بر اساس اراضی زراعی اصلاحات اراضی ۱۳۴۱، با سهم ۴ برابری اختصاص می‎یابد. به این ترتیب واضح است که بین عرضه و تقاضای آب، تعادلی وجود ندارد.
۴️⃣مسئله افت و هدرفت انتقال سنتی آب: افت آب در نتیجه هرزآب و تلفات ناشی از تبخیر به ویژه با گرمایش جهانی و گرم شدن ملموس هوا در فصل گرم در شهرستان مشکین‎شهر در سال‎های اخیر، به یکی از مسائل مهم کشاورزی تبدیل شده است؛ به طوری‎که گفته می‌شود ۴۰ درصد هدررفت آب در بخش کشاورزی و باغداری ناشی از روش‌های سنتی انتقال آب است (طهماسبی، معاون باغبانی وزیر جهاد کشاورزی). با توجه به پیامدهای بسیار شدید بحران آب به ویژه در مناطق مرکزی ایران، موضوع تدوین برنامه و تخصیص اعتبارات در سطح ملی برای مدیریت آب، می‎تواند فرصتی برای منطقه باشد که از این منابع، در جهت مدیریت بهینه منابع آب و حفاظت از محیط زیست بهره‎مند شود. از سوی دیگر کشاورزان با مشاهده افت و تلفات آب در مرحله انتقال آب به مزارع، از انگیزه کافی برای مکانیزاسیون آبیاری در مزارع برخوردار نیستند و به نظر می‎رسد که انتقال آب با شیوه‎های بهینه و برخورداری از منافع زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی آن در میان مدت با افزایش انگیزه و توان مالی کشاورزان به مکانیزاسیون آبیاری در مزارع نیز، منجر شود.
✒️نگارنده: علی قاسمی

استفاده از این مطلب با ذکر منبع بلامانع است


۱ ديدگاه مطلب براي " ❇️بخشی از مسائل منابع آب مشکین‎شهر از جنبه ظرفیت زیستی " ارسال شده است.

  1. یعقوب خادمی گفت:

    مهندس قاسمی عزیز .تشکر از مطالب زیبایتان .امیدوارم مورد استفاده مسوولین ذیربط قرار گیرد .

ارسال نظر


آخرین موضوعات